1.Đặt vấn đề

Lễ hội truyền thống là một thành tố quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Việt, nơi hội tụ các giá trị lịch sử, tín ngưỡng và phong tục tập quán. Đối với tỉnh Hưng Yên, một vùng đất giàu truyền thống văn hiến, hệ thống lễ hội không chỉ phản ánh bản sắc văn hóa địa phương mà còn góp phần tạo dựng hình ảnh và thúc đẩy phát triển du lịch. Trong bối cảnh hiện nay, khi nhu cầu tham gia lễ hội ngày càng gia tăng, việc quản lý lễ hội trở thành một nhiệm vụ vừa mang tính cấp thiết vừa có ý nghĩa lâu dài.

Theo các báo cáo chuyên đề của địa phương, công tác quản lý và tổ chức lễ hội thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều vấn đề đặt ra cần được nhìn nhận một cách toàn diện nhằm đảm bảo hoạt động lễ hội phát triển bền vững, đúng định hướng, giữ gìn giá trị truyền thống và phù hợp với yêu cầu xã hội hiện đại.

2. Thực trạng quản lý lễ hội tại tỉnh Hưng Yên

Công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong những năm gần đây nhận được sự quan tâm của các cấp, ngành và ngày càng đi vào nền nếp, tạo được sự chuyển biến tích cực trong đời sống văn hóa của Nhân dân. Công tác an ninh, trật tự được đảm bảo, vệ sinh môi trường được quan tâm, các hiện tượng tiêu cực đang dần được khắc phục. Về cơ bản các lễ hội trên địa bàn tỉnh diễn ra an toàn, lành mạnh, phù hợp với văn hóa truyền thống của dân tộc, đáp ứng nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần, tâm linh của người dân.

Toàn tỉnh Hưng Yên hiện có 1.152 lễ hội truyền thống (Hưng yên cũ có 567 lễ hội; Thái Bình cũ: 585 lễ hội), trong đó có 20 lễ hội được Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Trong những năm gần đây, công tác tổ chức lễ hội cơ bản đã thực hiện nghiêm các quy định về quản lý và tổ chức lễ hội của Đảng và Nhà nước. Từ các lễ hội quy mô vùng, tiểu vùng đến các lễ hội nhỏ phạm vi làng, xã đều đảm bảo an ninh trật tự; nhiều lễ hội có chuyển biến tích cực, khắc phục được nhiều hạn chế, tồn tại như mê tín dị đoan, cờ bạc, lưu hành ấn phẩm trái quy định. Các lễ hội khi tổ chức đều thành lập Ban tổ chức, xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể, có phương án quản lý, bảo vệ di tích, có kế hoạch bố trí khu dịch vụ, kinh doanh và các điểm trông giữ phương tiện. Các hoạt động lễ hội đều được thông báo, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; công tác trang trí khánh tiết, việc đón tiếp Nhân dân và khách thập phương về dâng hương, dự lễ hội được thực hiện chu đáo, trang trọng.

Nhiều lễ hội được tổ chức với quy mô lớn, bài bản, văn minh thu hút được đông đảo lượng khách đến dâng hương, tham quan, chiêm bái và tham dự. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, thời gian tổ chức ngắn gọn nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng, đúng với nội dung, ý nghĩa và nguồn gốc của từng lễ hội, bao gồm các nghi thức truyền thống như rước nước, mộc dục, tế khai hội, lễ bái yết, tế giã đám…Phần hội được Nhân dân địa phương coi là ngày hội văn hóa và được tổ chức với nhiều hình thức, vui tươi, lành mạnh, các trò chơi dân gian mang đậm sắc thái văn hóa nông nghiệp được tái hiện, phục dựng như: múa Bát Dật, múa kéo chữ, đánh pháo đất, đuổi bệt, bơi chải, thi cỗ cá, cờ người, thả diều, kéo co, kéo lửa nấu cơm, thư pháp, chọi gà….Ngày nay, nhiều lễ hội còn đưa vào một số trò chơi mới và tổ chức thi đấu các môn thể thao hiện đại như: thể dục dưỡng sinh, bóng chuyền hơi, đá bóng, cầu lông, chặt hạt sen… Nhiều lễ hội tổ chức các chương trình văn nghệ với các loại hình nghệ thuật dân gian như: hát chèo, hát văn, hát quan họ…các hoạt động lễ hội thu hút đông đảo khách thập phương và mọi tầng lớp Nhân dân tham gia, hưởng ứng, tạo không khi sôi nổi, đoàn kết. Hầu hết các lễ hội ngày nay đều có sự cải biên và thay đổi cho phù hợp với xu thế thời đại như về thời gian tổ chức ngắn hơn, những tập tục, nghi lễ được giản lược.

Công tác đảm bảo an nnh trật tự tại lễ hội luôn được quan tâm, chú trọng. Các lễ hội đều xây dựng được các biện pháp, phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng, chống cháy nổ, vệ sinh môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo đảm đầy đủ lực lượng, các phương tiện phục vụ lễ hội. Đặc biệt, một số lễ hội, di tích đã đưa các phương tiện khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại vào quản lý di tích như lắp đặt camera ghi hình ở các khu vực quan trọng để giám sát các hoạt động tại di tích nhằm kịp thời phát hiện, xử lý sai phạm. Việc quản lý và sử dụng tiền công đức công khai, minh bạch, đúng mục đích theo quy định về tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn công đức tại các di tích lịch sử - văn hóa; các Ban quản lý di tích, Ban tổ chức lễ hội quản lý thống nhất, đảm bảo việc thu chi được tổng hợp, ghi chép đầy đủ và sử dụng đúng mục đích, đúng pháp luật, góp phần phục vụ công tác tu bổ, tôn tạo di tích, tổ chức lễ hội, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc quản lý, sử dụng tài sản của các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo là di tích lịch sử văn hóa do các Ban quản lý di tích ở cơ sở trực tiếp quản lý, sử dụng...

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý lễ hội tại Hưng Yên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Công tác quản lý và tổ chức lễ hội ở nước ta nói chung và ở tỉnh Hưng Yên nói riêng chịu tác động từ nền kinh tế thị trường, nhu cầu giới thiệu, quảng  bá hình ảnh thông qua các lễ hội dẫn đến tần suất lễ hội ngày càng nhiều; vấn đề lợi ích kinh tế đang có xu hướng lấn át giá trị văn hóa, làm ảnh hưởng tới việc bảo tồn các lễ hội văn hóa truyền thống. Công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa gặp nhiều khó khăn do nguồn kinh phí đầu tư cho tu bổ còn hạn hẹp. Ngoài ra, việc quán triệt, tuyên truyền Chỉ thị số 41-CT/TW năm 2015 của Ban Bí thư khóa XI về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tổ chức và quản lý lễ hội ở một số địa phương, đơn vị cơ sở chưa được quan tâm. Công tác quản lý, tổ chức lễ hội, bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể ở một số địa phương, đơn vị có mặt còn hạn chế, hiệu quả chưa cao. Di sản văn hóa truyền thống đang có nguy cơ thất truyền; trò chơi dân gian, nghệ thuật truyền thống chưa tổ chức nhiều và chưa thu hút đông đảo giới trẻ tham gia.  Một số lễ hội còn hiện tượng thương mại hóa, lợi dụng lễ hội để trục lợi. Còn tồn tại hiện tượng mê tín dị đoan, xóc thẻ, bói toán, bày bán các loại sách bói toán, tử vi, dịch vụ đổi tiền lẻ…Vấn đề vệ sinh môi trường ở một số lễ hội chưa được quan tâm đúng mức. Một số trò chơi cờ bạc trá hình vẫn còn tái diễn chưa được xử lý dứt điểm. Vẫn còn hiện tượng người hành khất, ăn xin, ăn mày xuất hiện trong khu vực lễ hội làm giảm tính tôn nghiêm và những nét đẹp văn hóa trong hoạt động lễ hội. Cơ sở hạ tầng, các dịch vụ ở một vài lễ hội vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Một số lễ hội còn dâng cúng, đốt vàng mã, tiền vàng, hình nhân…gây lãng phí, tốn kém tiền của, làm mất mỹ quan môi trường... Đồng thời, việc bố trí hàng quán, hoạt động dịch vụ tại một số lễ hội còn thiếu khoa học dẫn đến tình trạng lộn xộn, ùn tắc giao thông. Một số lễ hội, các tổ chức, cá nhân chưa tuân thủ việc niêm yết giá dịch vụ, giá vé trông giữ các phương tiện giao thông gây bức xúc trong Nhân dân và du khách…

Những hạn chế trong công tác quản lý lễ hội tại tỉnh Hưng Yên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trước hết, ở một số địa phương, công tác lãnh đạo và chỉ đạo chưa thực sự quyết liệt, việc triển khai các quy định còn mang tính hình thức, thiếu kiểm tra, giám sát thường xuyên. Hệ thống văn bản quản lý lễ hội mặc dù đã được ban hành nhưng chưa thật sự đồng bộ, còn thiếu những hướng dẫn cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế.

Bên cạnh đó, nguồn lực dành cho công tác quản lý lễ hội còn hạn chế, đặc biệt là đội ngũ cán bộ có chuyên môn sâu về văn hóa. Nhận thức của một bộ phận người dân về giá trị văn hóa lễ hội chưa đầy đủ cũng là nguyên nhân dẫn đến các hành vi thiếu văn minh. Ngoài ra, tác động của kinh tế thị trường và xu hướng thương mại hóa đã ảnh hưởng không nhỏ đến cách thức tổ chức và tham gia lễ hội.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và quản lý lễ hội

Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao hiệu quả quản lý lễ hội trên địa bàn tỉnh Hưng Yên cần được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện, gắn với yêu cầu bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống và thích ứng với xu thế phát triển hiện đại. Trước hết, cần tiếp tục tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng các cấp đối với công tác quản lý lễ hội. Đây là yếu tố mang tính quyết định nhằm định hướng đúng đắn cho hoạt động lễ hội. Các cấp ủy cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, coi lễ hội là một bộ phận quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân. Việc ban hành nghị quyết, chỉ thị chuyên đề về quản lý lễ hội cần được thực hiện gắn với đặc thù từng địa phương, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhằm đảm bảo tính hiệu quả và thực chất.

Song song với đó, việc hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách về quản lý lễ hội là yêu cầu cấp thiết. Cần tiến hành rà soát, bổ sung các quy định hiện hành theo hướng cụ thể hóa trách nhiệm của từng cấp, từng ngành trong tổ chức và quản lý lễ hội. Đặc biệt, cần xây dựng các quy định rõ ràng về quản lý dịch vụ trong khu vực lễ hội, kiểm soát chặt chẽ hoạt động kinh doanh, tránh tình trạng lợi dụng lễ hội để trục lợi. Việc tăng cường chế tài xử lý vi phạm, nhất là đối với các hành vi mê tín dị đoan, thương mại hóa và vi phạm quy định về an ninh trật tự, sẽ góp phần nâng cao tính răn đe và hiệu lực quản lý nhà nước.

Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội theo hướng chuyên nghiệp, văn minh và giàu bản sắc. Điều này đòi hỏi các địa phương phải chú trọng xây dựng kịch bản tổ chức lễ hội một cách bài bản, phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng tham gia. Nội dung lễ hội cần được chọn lọc, phục dựng và phát huy các giá trị truyền thống đặc sắc, đồng thời loại bỏ những yếu tố lạc hậu, phản cảm.

 Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý lễ hội cần được đẩy mạnh, như sử dụng hệ thống giám sát an ninh, quản lý lượng khách tham gia, cung cấp thông tin trực tuyến về lễ hội, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và trải nghiệm của người dân, du khách.

Công tác tuyên truyền, giáo dục cũng đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng nếp sống văn minh trong lễ hội. Các cơ quan chức năng cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, nhằm nâng cao nhận thức của người dân về giá trị văn hóa đích thực của lễ hội. Việc lồng ghép nội dung giáo dục về văn hóa lễ hội trong trường học, cộng đồng dân cư sẽ góp phần hình thành ý thức tự giác, ứng xử văn minh khi tham gia lễ hội. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, người có uy tín trong cộng đồng trong việc vận động nhân dân thực hiện tốt các quy định.

Ngoài ra, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và phối hợp liên ngành trong quản lý lễ hội. Các lực lượng như công an, văn hóa, y tế, quản lý thị trường cần xây dựng kế hoạch phối hợp cụ thể, đảm bảo xử lý kịp thời các tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức lễ hội. Việc kiểm tra cần được thực hiện cả trước, trong và sau lễ hội nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả tổ chức, từ đó rút kinh nghiệm cho các năm tiếp theo. Đồng thời, cần phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, khuyến khích người dân tham gia phản ánh, góp ý để nâng cao chất lượng quản lý.

Cuối cùng, việc phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong quản lý lễ hội là yếu tố có ý nghĩa bền vững. Người dân địa phương không chỉ là người tham gia mà còn là người trực tiếp tổ chức, gìn giữ và truyền lại các giá trị văn hóa lễ hội. Do đó, cần tạo điều kiện để cộng đồng tham gia vào quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức và giám sát lễ hội. Sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân sẽ góp phần đảm bảo lễ hội được tổ chức đúng bản sắc, hạn chế tiêu cực và phát triển theo hướng bền vững./.

--------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Báo cáo số 60-BC/TU của Tỉnh Ủy Hưng Yên ban hành  ngày 14 tháng 11 năm 2025 báo cáo Tổng kết 10  năm thực hiện Chỉ thị số 41-CT/TƯ ngày 05/02/2015 của Ban Bí thư (khóa XI) về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý và tổ chức lễ hội.