Trong quản lý Nhà nước, hoạt động giám sát có vai trò đặc biệt quan trọng. Có thể khẳng định rằng, "ở đâu có quyền lực Nhà nước thì ở đó có hoạt động giám sát". Giám sát vừa là hình thức hoạt động thực thi quyền lực, vừa là phương thức đảm bảo cho quyền lực nhà nước được thực hiện đúng với phạm vi quyền hạn mà pháp luật đã quy định cho mỗi bộ phận cấu thành của bộ máy Nhà nước. Điều 2, Luật hoạt động Giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 sửa đổi bổ sung 2018 và 2025 quy định “Giám sát là một phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua việc chủ thể giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, địa phương, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước”.

Với HĐND cấp xã – cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, giám sát là một hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước nên hiệu lực, hiệu quả giám sát vừa mang những đặc tính chung của hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước, vừa có những đặc thù riêng thể hiện vai trò giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Thông qua hoạt động giám sát, HĐND không chỉ phát hiện, chấn chỉnh những hạn chế, sai phạm mà còn góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và giải quyết kịp thời những vấn đề của thực tiễn.

Xã Triệu Việt Vương được thành lập từ 01/7/2025, trên cơ sở sáp nhập từ 4 xã cũ (Ông Đình, Tân Dân, An Vĩ, Phạm Hồng Thái) với tổng diện tích tự nhiên 27,15 km², dân số 44.345 người. Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã khóa I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, HĐND, UBND xã đã khẩn trương xây dựng, ban hành kế hoạch, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm và các giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của nhân dân, tình hình kinh tế - xã hội của xã tiếp tục duy trì được đà tăng trưởng tích cực. Trong đó, công nghiệp và xây dựng đóng vai trò là động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng chung của nền kinh tế. Kết cấu hạ tầng từng bước được hoàn thiện, đời sống Nhân dân ngày càng được nâng cao.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động giám sát của HĐND  xã Triệu Việt Vương vẫn chưa diễn ra theo đúng mong muốn của các đại biểu HĐND cũng như đông đảo cử tri. Những hạn chế, tồn tại này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, cả khách quan và chủ quan. Trước hết, do đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội của địa phương còn những khó khăn nhất định, ảnh hưởng đến việc tổ chức và triển khai hoạt động giám sát. Hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động giám sát tuy đã từng bước được hoàn thiện nhưng vẫn còn những điểm chưa đồng bộ, chưa thực sự phù hợp với thực tiễn ở cơ sở trong tình hình mới hiện nay. Chất lượng đại biểu HĐND được coi là nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả trong hoạt động giám sát của HĐND xã. Trong số đại biểu HĐND xã vẫn còn 50% số đại biểu có trình độ chuyên môn dưới đại học; 39% số đại biểu có trình độ sơ cấp lý luận chính trị. Tác động của bối cảnh phát triển hiện nay cũng đặt ra không ít thách thức, làm gia tăng tính phức tạp của các lĩnh vực cần giám sát. Cùng với đó là kinh phí dành cho hoạt động của HĐND xã chưa đáp ứng được yêu cầu, chủ yếu vẫn được bảo đảm từ nguồn ngân sách nhà nước, mức kinh phí hỗ trợ hoạt động của đại biểu HĐND còn quá ít, do vậy ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động.

Trên cơ sở tổng kết thực trạng hoạt động giám sát của HĐND xã Triệu Việt Vương tỉnh Hưng Yên nhiệm kỳ 2021 - 2026, HĐND xã cần thực hiện một số giải pháp sau đây nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của HĐND xã nhiệm kỳ 2026 - 2031 như sau:

Thứ nhất, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện thể chế về tổ chức và hoạt động của HĐND bao gồm nhiều văn bản khác nhau như Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND … và các văn bản hướng dẫn thi hành các luật này. Có thể nói đây là những căn cứ pháp lý quan trọng để HĐND xã Triệu Việt Vương, thực thi hoạt động giám sát theo thẩm quyền một cách có hiệu quả. Nhưng để triển khai các quy định này trong thực tiễn, đặc biệt là nhiệm kỳ 2026 - 2031 tới các cơ quan có thẩm quyền cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành để HĐND xã Triệu Việt Vương có căn cứ áp dụng các quy định mới trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, giúp khắc phục những bất cập, vướng mắc phát sinh trong nhiệm kỳ mới.

Thứ hai, kiến nghị cơ quan cấp có thẩm quyền xác định rõ hơn hậu quả pháp lý của hoạt động giám sát để hoàn thiện hệ thống pháp luật về giám sát của HĐND thì việc quy định rõ ràng các hình thức xử lý trách nhiệm sau giám sát hay còn gọi là hậu giám sát, hậu quả pháp lý, chế tài của hoạt động giám sát là một khâu quan trọng, có tính quyết định. Hiện nay, Thường trực HĐND, Ban HĐND không có quyền áp dụng biện pháp chế tài trực tiếp đối với đối tượng bị giám sát mà phải trình ra HĐND quyết định, trong khi đó, HĐND họp định kỳ 2 lần/năm đã làm hạn chế hiệu quả của hoạt động giám sát.

Thứ ba, nâng cao năng lực, phẩm chất, bản lĩnh chính trị của đại biểu HĐND để hoạt động giám sát của HĐND xã đạt hiệu quả, có chất lượng thì vai trò của đại biểu HĐND là nhân tố hàng đầu. Chất lượng của từng đại biểu phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau nhưng các yếu tố quyết định là năng lực, phẩm chất và bản lĩnh chính trị của đại biểu. Thực hiện được giải pháp này nhằm góp phần quan trọng tạo đòn bẩy để thúc đẩy hiệu quả giám sát của HĐND đạt yêu cầu cao nhất. Thường xuyên bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về kinh tế - xã hội; tình hình địa phương; bồi dưỡng và học tập về chuyên môn, nghiệp vụ; về chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức về lý luận chính trị.

Thứ tư, kiến nghị cấp trên bồi dưỡng về kỹ năng thực hành hoạt động đại biểu HĐND việc này phải làm ngay từ đầu nhiệm kỳ, với một số nội dung chủ yếu như. Kỹ năng phân tích các vấn đề thuộc nội dung, chương trình kỳ họp để các đại biểu có khả năng xem xét, đánh giá vấn đề một cách toàn diện, sâu sắc, đưa ra được ý kiến chính xác, đóng góp vào việc quyết định các vấn đề quan trọng tại kỳ họp của HĐND. Bồi dưỡng kỹ năng thu thập, xử lý và kiểm tra thông tin để chọn lọc thông tin. Kỹ năng trình bày ý kiến khi thảo luận trong cuộc họp; kỹ năng tham gia xây dựng văn bản QPPL của HĐND...; kỹ năng giám sát, nhất là giám sát theo chuyên đề; kỹ năng tiếp xúc cử tri (bao gồm kỹ năng lắng nghe, tiếp nhận thông tin); kỹ năng thu thập, tổng hợp, xử lý thông tin; kỹ năng báo cáo, giải trình và nói chuyện trước công chúng; kỹ năng chất vấn và đối thoại, gồm những nội dung về phương pháp thu thập tài liệu, chứng cứ; lựa chọn vấn đề đưa ra chất vấn, kỹ năng nói trước diễn đàn HĐND.

Thứ năm, có giải pháp nâng cao bản lĩnh chính trị của đại biểu. Hình thành bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và không ngại va trạm của đại biểu HĐND. Nâng cao bản lĩnh chính trị cho đại biểu sẽ khắc phục tình trạng e dè, ngại va chạm trong các hoạt động giám sát nhất là chất vấn. Để nâng cao bản lĩnh chính trị, bản thân mỗi đại biểu HĐND phải nắm bắt được sâu sắc vị trí, vai trò của mình; yêu và tin tưởng vào công việc của mình; tranh thủ sự ủng hộ của cử tri; tích cực tham gia các hoạt động của HĐND để trau dồi kinh nghiệm, bản lĩnh; thường xuyên tìm tòi, học hỏi để tự đổi mới. Thực hiện tốt được các giải pháp này là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND xã Triệu Việt Vương tỉnh Hưng Yên nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp 2013, sửa đổi bổ sung 2025
• Luật hoạt động Giám sát của QH và HĐND 2015 sửa đổi 2018, 2025
• Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, sửa đổi 2019, 2025
• Luật Bầu cử QH&HĐND 2015 sửa đổi 2025
• Các báo cáo tổng kết nhiệm kỳ 2021 - 2026 của HĐND, UBND xã Triệu Việt Vương