Trong những năm gần đây, cùng với các thách thức an ninh truyền thống, các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng cả về quy mô, tính chất và mức độ ảnh hưởng. Đại dịch COVID-19, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, các cuộc tấn công mạng, cạnh tranh công nghệ, khủng hoảng năng lượng, an ninh nguồn nước và các loại tội phạm xuyên quốc gia đã cho thấy an ninh quốc gia không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ quân sự hay quốc phòng mà cần được tiếp cận một cách toàn diện, bao quát nhiều lĩnh vực.

Trong bối cảnh đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục phát triển tư duy về bảo vệ Tổ quốc, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chủ động nhận diện, phòng ngừa và ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống. Đây là bước phát triển quan trọng trong nhận thức của Đảng, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Những nhận thức mới về an ninh phi truyền thống trong Văn kiện Đại hội XIV

Nhận thức toàn diện hơn về an ninh phi truyền thống

Văn kiện Đại hội XIV tiếp cận an ninh phi truyền thống không chỉ như những nguy cơ riêng lẻ mà đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và phát triển bền vững đất nước. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước và an ninh kinh tế được xem là những yếu tố có tác động trực tiếp đến ổn định chính trị, phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Điều này thể hiện nhận thức toàn diện hơn về mối quan hệ giữa phát triển và bảo đảm an ninh trong điều kiện mới.

Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa

Một điểm nổi bật trong Văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chủ động phòng ngừa các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả khi sự cố xảy ra, Đảng yêu cầu xây dựng các cơ chế quản trị rủi ro, nâng cao khả năng thích ứng và sức chống chịu của quốc gia trước các biến động toàn cầu. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Đề cao vai trò của an ninh mạng và chuyển đổi số

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, Văn kiện Đại hội XIV đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Chuyển đổi số vừa tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, vừa đặt ra nhiều thách thức mới về bảo vệ dữ liệu, phòng chống tội phạm công nghệ cao và đấu tranh với các hoạt động lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước. Vì vậy, bảo đảm an ninh mạng được xác định là một nhiệm vụ quan trọng trong bảo vệ an ninh quốc gia.

Gắn bảo đảm an ninh phi truyền thống với phát triển bền vững

Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển bền vững và bảo đảm an ninh phi truyền thống. Các vấn đề như bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh nguồn nước được đặt trong chiến lược phát triển quốc gia. Điều này cho thấy nhận thức của Đảng không chỉ tập trung vào xử lý các nguy cơ trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền tảng phát triển ổn định, lâu dài.

Phát huy sức mạnh tổng hợp trong bảo đảm an ninh phi truyền thống

Đại hội XIV nhấn mạnh bảo đảm an ninh phi truyền thống là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bên cạnh vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang, cần phát huy sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ. Đây là sự chuyển biến từ tư duy quản lý đơn ngành sang quản trị tổng hợp, phù hợp với đặc điểm của các thách thức an ninh phi truyền thống hiện nay.

Một số gợi mở đối với công tác đào tạo lý luận chính trị

Những nhận thức mới của Đại hội XIV về an ninh phi truyền thống đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo lý luận chính trị. Các trường chính trị cần cập nhật kiến thức về an ninh phi truyền thống vào chương trình giảng dạy, tăng cường nghiên cứu tình huống, gắn lý luận với thực tiễn và nâng cao năng lực dự báo, phân tích cho đội ngũ cán bộ.

Bên cạnh đó, cần chú trọng giáo dục ý thức bảo vệ an ninh mạng, nâng cao nhận thức về các nguy cơ an ninh phi truyền thống và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong việc tham gia bảo vệ an ninh quốc gia. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn để góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách ứng phó với các thách thức mới trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.

An ninh phi truyền thống đang trở thành một trong những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã phát triển nhận thức về lĩnh vực này theo hướng toàn diện hơn, chủ động hơn và gắn chặt với yêu cầu phát triển bền vững của đất nước. Những định hướng đó không chỉ là cơ sở để hoàn thiện chính sách bảo đảm an ninh quốc gia mà còn là căn cứ quan trọng để đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy chiến lược, năng lực quản trị và khả năng thích ứng với các thách thức an ninh trong thời kỳ mới.