Phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng. Trên cơ sở quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, bài viết phân tích cơ sở lý luận, chính trị, pháp lý, thực tiễn và đề xuất giải pháp theo ba trụ cột: trao niềm tin, giao trách nhiệm, bảo vệ đổi mới, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ tỉnh Hưng Yên thực sự tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

1. Đặt vấn đề

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: cán bộ là cái gốc của mọi công việc, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém. Trải qua các kỳ Đại hội, Đảng ta luôn xác định công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”, là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, diễn ra từ ngày 19 đến ngày 23/01/2026 tại Thủ đô Hà Nội, với phương châm “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”, đã một lần nữa khẳng định yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đặc biệt nhấn mạnh việc khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, gắn với tinh thần đưa đất nước tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trong bối cảnh đó, tỉnh Hưng Yên - một trong những địa phương năng động của vùng đồng bằng sông Hồng, có tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh - đang đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ phát triển ngày càng cao: vừa phải đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền các cấp, vừa phải khơi dậy khát vọng phát triển, tạo đột phá về kinh tế - xã hội để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Yêu cầu ấy đặt ra một vấn đề có tính chất quyết định: xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Cơ sở lý luận, chính trị, pháp lý

Chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung không phải là vấn đề mới xuất hiện, mà là sự kế thừa, phát triển liên tục trong tư duy lý luận và thực tiễn lãnh đạo của Đảng. Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, khóa XII về xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã chỉ rõ một trong những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị là tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thấy đúng không dám bảo vệ, thấy sai không dám đấu tranh. Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung đã đặt nền móng quan trọng cho giai đoạn 5 năm sau đó.

Trên cơ sở sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/8/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Đây là bước phát triển có tính bước ngoặt: chuyển mạnh từ “khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo” sang yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn là xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự tiên phong, gương mẫu, có năng lực và trách nhiệm hành động. Nghị quyết xác định rõ quan điểm: việc phát huy tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, đảng viên phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự giám sát của Nhân dân; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trước hết là cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu.

Đại hội XIV của Đảng, với chủ đề bao trùm là chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, cùng với Nghị quyết số 24-NQ/TW, đã tạo thành một chỉnh thể thống nhất về quan điểm, mục tiêu: xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược và người đứng đầu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 nước ta trở thành nước đang phát triển, công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Trên cơ sở chủ trương của Đảng, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, thể chế hóa thành các quy định cụ thể về nguyên tắc, điều kiện, thẩm quyền cho phép thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo; về cơ chế khuyến khích, khen thưởng; đặc biệt là cơ chế loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm khi có rủi ro khách quan xảy ra trong quá trình thực hiện.

Nghị quyết số 24-NQ/TW đặt ra yêu cầu thể chế hóa ở tầm cao hơn, cụ thể hơn, thông qua việc vận hành đồng bộ một chuỗi giải pháp: giao việc - giao quyền - bảo đảm nguồn lực - quản trị rủi ro - giám sát thực thi - đánh giá bằng kết quả - bảo vệ người làm đúng; chuyển mạnh tư duy từ “quản lý để không xảy ra sai sót” sang “quản trị để tạo ra kết quả”. Đối với vấn đề mới mà pháp luật chưa quy định, phải xây dựng “không gian thử nghiệm có kiểm soát”, xác định rõ phạm vi, thời hạn, nguồn lực, giới hạn rủi ro, thực hiện theo chu trình “thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện - nhân rộng - luật hóa”. Đồng thời, minh bạch quy trình miễn, giảm trách nhiệm, xem xét trách nhiệm căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro - đây chính là hành lang pháp lý và tư duy quản trị mới để cán bộ yên tâm dấn thân, dám đề xuất những cách làm mới.

Yêu cầu đặt ra từ thực tiễn

Thực tiễn công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cải cách hành chính đang đặt ra khối lượng công việc ngày càng lớn, nhiều vấn đề mới, chưa có tiền lệ, đòi hỏi cán bộ phải chủ động, sáng tạo trong tổ chức thực hiện. Trong khi đó, ở không ít nơi vẫn tồn tại tâm lý “an toàn là trên hết”, “không làm thì không sai”, dẫn đến tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, sợ sai mà không dám quyết, không dám làm, kể cả những việc đúng chủ trương, thuộc thẩm quyền. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ công việc, ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân, mà còn kìm hãm sự phát triển chung của địa phương, đất nước. Chính vì vậy, việc trao niềm tin, giao trách nhiệm đi đôi với bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm là đòi hỏi cấp thiết, có ý nghĩa quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu, khát vọng phát triển mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

2. Trao niềm tin, giao trách nhiệm, bảo vệ đổi mới - giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ Hưng Yên tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm

Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị, để xây dựng đội ngũ cán bộ tỉnh Hưng Yên thực sự tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, cần triển khai đồng bộ hệ thống giải pháp theo ba trụ cột có quan hệ chặt chẽ, biện chứng với nhau: trao niềm tin - giao trách nhiệm - bảo vệ đổi mới, gắn với việc vận hành đồng bộ chuỗi giải pháp mà Nghị quyết 24-NQ/TW đã chỉ ra: giao việc - giao quyền - bảo đảm nguồn lực - quản trị rủi ro - giám sát thực thi - đánh giá bằng kết quả - bảo vệ người làm đúng.

Trao niềm tin - nêu cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu

Trao niềm tin trước hết là trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu trong việc thực sự tin tưởng, trọng dụng cán bộ có năng lực, dám đương đầu với khó khăn. Đúng như yêu cầu hàng đầu của Nghị quyết số 24-NQ/TW, cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên trong lãnh đạo, chỉ đạo và sinh hoạt của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị. Cần đổi mới công tác đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, lấy hiệu quả công việc làm thước đo chủ yếu; công khai, minh bạch trong quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển, ưu tiên cán bộ dám nghĩ, dám làm, có sản phẩm cụ thể.

Giao trách nhiệm - chuyển từ “quản lý để không sai sót” sang “quản trị để tạo kết quả”

Giao trách nhiệm phải gắn liền với giao quyền tương xứng, bảo đảm nguồn lực và quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động - đúng tinh thần chuyển đổi mà Nghị quyết số 24-NQ/TW xác lập: từ “bảo vệ sau sự việc” sang “bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động”. Trước khi yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm, tỉnh cần giao rõ việc, giao đủ quyền, xác định giới hạn thẩm quyền, nhận diện và quản trị rủi ro, đồng thời theo dõi, hỗ trợ trong suốt quá trình thực hiện; rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”.

Đối với những vấn đề mới mà pháp luật chưa quy định, cần xây dựng “không gian thử nghiệm có kiểm soát” theo chu trình “thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện - nhân rộng - luật hóa” mà Nghị quyết 24-NQ/TW đã chỉ rõ; đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền gắn chặt với quản trị rủi ro công vụ từ sớm, từ xa, tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình; khuyến khích thí điểm giao việc khó, việc mới cho cán bộ trẻ, cán bộ có năng lực để rèn luyện bản lĩnh, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.

Bảo vệ đổi mới - cơ chế bảo vệ bao trùm, xuyên suốt cả quá trình hành động

Đây là trụ cột có ý nghĩa quyết định, là điều kiện tiên quyết để chủ trương phát huy tính tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm thực sự đi vào cuộc sống chứ không dừng lại trên văn bản. Trước hết, cần khẩn trương cụ thể hóa Kết luận số 14-KL/TW, Nghị định số 73/2023/NĐ-CP và đặc biệt là Nghị quyết số 24-NQ/TW thành quy chế, quy trình cụ thể, khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh, trong đó thực hiện cơ chế bảo vệ bao trùm, xuyên suốt; minh bạch quy trình miễn, giảm trách nhiệm gắn với đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, bảo đảm việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro của cán bộ - chứ không quy kết một cách máy móc, cào bằng.

Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán cần đổi mới theo hướng phân định rõ ràng giữa sai phạm do động cơ cá nhân, tư lợi, cố ý làm trái với những hạn chế, rủi ro phát sinh trong quá trình mạnh dạn đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, tuyệt đối tránh khuynh hướng hình sự hóa các quan hệ hành chính, kinh tế một cách máy móc, làm thui chột động lực dám nghĩ, dám làm của cán bộ. Cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu cần thể hiện rõ vai trò bảo vệ chính trị nội bộ, kịp thời lên tiếng bảo vệ cán bộ trước những thông tin sai sự thật, xuyên tạc, quy chụp liên quan đến quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đưa năng lực đổi mới, sáng tạo, quản trị rủi ro vào tiêu chí đánh giá, quy hoạch, đào tạo, luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ; thực hiện nghiêm cơ chế chọn người theo việc, giao việc để thử thách, lấy kết quả đánh giá, sàng lọc cán bộ theo đúng tinh thần Nghị quyết 24-NQ/TW. Hằng năm, cấp ủy, cơ quan, đơn vị rà soát, xác định việc khó, việc mới, điểm nghẽn để giao cán bộ có năng lực, bản lĩnh đảm nhận, tạo điều kiện về thẩm quyền, nhân lực, thời gian, nguồn lực để cán bộ chủ động thực hiện.

Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng bản lĩnh, đạo đức công vụ cho cán bộ, đảng viên, gắn học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với rèn luyện tinh thần tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân; kịp thời biểu dương, nhân rộng những tấm gương cán bộ tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, tạo sức lan tỏa trong toàn hệ thống chính trị của tỉnh.

Gắn kết quả thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW với việc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên nhiệm kỳ mới, coi đây là chỉ tiêu, nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của tỉnh.

Trao niềm tin, giao trách nhiệm, bảo vệ đổi mới là ba trụ cột không thể tách rời trong xây dựng đội ngũ cán bộ tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm - yêu cầu vừa mang tính cấp bách trước mắt, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đối với tỉnh Hưng Yên, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phấn đấu trở thành một trong những tỉnh phát triển khá của vùng đồng bằng sông Hồng, việc xây dựng được một đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Để làm được điều đó, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị tỉnh, trước hết là sự gương mẫu, bản lĩnh của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp trong việc dám tin tưởng, dám giao việc, dám giao quyền, dám bảo vệ cấp dưới khi họ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung - đúng tinh thần cốt lõi mà Nghị quyết số 24-NQ/TW đã xác lập: chuyển từ tư duy quản lý để không sai sót sang quản trị để tạo kết quả. Có như vậy, chủ trương lớn của Đảng mới thực sự đi vào cuộc sống, khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần tiên phong, gương mẫu, đổi mới, sáng tạo trong toàn thể cán bộ, đảng viên, góp phần đưa Hưng Yên cùng cả nước vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc như tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 24-NQ/TW đã đề ra.

Tài liệu tham khảo:

(1) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội, tháng 1/2026.

(2) Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.

(3) Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

(4) Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 của Chính phủ quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.