Khi nghiên cứu về vai trò của công tác cán bộ, trong nhiều bài viết, bài nói V.I.Lênin đã khẳng định, cách mạng muốn thành công thì phải coi trọng việc tuyển chọn, xây dựng đội ngũ cán bộ. Ngay từ năm 1900, khi nêu ra những nhiệm vụ cho phong trào cách mạng ở nước Nga, V.I.Lênin đã chỉ rõ: “Trong lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị, nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào,...Chúng ta phải đào tạo những người sẵn sàng hiến dâng cho cách mạng, không phải chỉ những buổi tối rỗi việc của họ mà tất cả cuộc đời của họ”. Và chỉ qua phong trào cách mạng, trong hoạt động thực tiễn, trong công tác thực tế, trong phong trào thi đua trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, mới có thể rèn luyện, tìm ra và sử dụng những cán bộ ưu tú đó. Nghiên cứu và vận dụng sáng tạo những tư tưởng của V.I.Lênin, Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề công tác cán bộ, coi đây là một trong những vấn đề then chốt quyết định sự thành bại của cách mạng. Tư tưởng về công tác cán bộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị lý luận và sức sống thực tiễn sâu sắc đối với công tác cán bộ của Đảng, là kim chỉ nam cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhằm đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế một cách sâu rộng.

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để xây dựng được đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài, công tác cán bộ có vai trò, vị trí hết sức quan trọng. Muốn có cán bộ tốt, phải luôn chú trọng công tác cán bộ. Công tác cán bộ gồm nhiều khâu, từ tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện, đánh giá, sử dụng đến thực hiện chính sách cán bộ. 

Về công tác lựa chọn cán bộ, lựa chọn cán bộ là vấn đề hết sức hệ trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đây là khâu đầu tiên và rất quan trọng để làm sao chọn được những cán bộ có phẩm chất, năng lực, uy tín thực sự. Người nhấn mạnh: “... nuôi dạy cán bộ, như người làm vườn vun trồng những cây cối quý báu. Phải trọng nhân tài, trọng cán bộ, trọng mỗi một người có ích cho công việc chung của chúng ta”¹.

Hồ Chí Minh đưa ra các chuẩn mực để chọn cán bộ, theo các tiêu chí:

Những người đã tỏ ra rất trung thành và hăng hái trong công việc, trong lúc đấu tranh.

Những người liên lạc mật thiết với dân chúng, hiểu biết dân chúng. Luôn luôn chú ý đến lợi ích của dân chúng. Như thế, thì dân chúng mới tin cậy cán bộ và nhận cán bộ đó là người lãnh đạo của họ.

 Những người có thể phụ trách giải quyết các vấn đề, trong những hoàn cảnh khó khăn. Ai sợ phụ trách và không có sáng kiến thì không phải người lãnh đạo. Người lãnh đạo đúng đắn cần phải: Khi thất bại không hoang mang, khi thắng lợi không kiêu ngạo. Khi thi hành các nghị quyết kiên quyết, gan góc không sợ khó khăn.

Những người luôn luôn giữ đúng kỷ luật.

Về công tác đào tạo, huấn luyện cán bộ, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”². Ý nghĩa của công việc gốc là ở chỗ cần phải đào tạo cán bộ cho phù hợp với công việc và phải chú ý tới nguyên tắc, phương châm đào tạo, huấn luyện cán bộ ngay từ đầu.

Huấn luyện cán bộ phải toàn diện nhưng cũng cần phải hết sức cụ thể, cả về chuyên môn, nghiệp vụ, nghề nghiệp, theo phương châm làm việc gì học việc ấy; huấn luyện chính trị, huấn luyện văn hóa, khoa học, kỹ thuật; huấn luyện lý luận... Người chỉ rõ, huấn luyện phải thiết thực và chu đáo, nghĩa là phải nắm được nhu cầu để huấn luyện. Không được “hữu danh vô thực”, làm chỉ cốt nhiều mà không thiết thực. Phải xem xét, nghiên cứu mục đích huấn luyện ai, ai huấn luyện, huấn luyện như thế nào, phải kiểm tra ra sao và bài học cần áp dụng là gì... Người căn dặn: mở lớp nào cho ra lớp ấy; lựa chọn người dạy và người học cho cẩn thận; đừng mở lớp lung tung. 

Về công tác đánh giá cán bộ, Hồ Chí Minh thường căn dặn, khi xem xét, đánh giá cán bộ phải thực sự khách quan, công tâm, độ lượng, tránh tự cao tự đại, thiên vị những người hay nịnh mình, trù dập những người mình không  thích, hẹp hòi khi nhận xét; phải hiểu cán bộ. Ngoài phẩm chất chính trị, tư cách đạo đức, thì việc đánh giá năng lực chuyên môn phải dựa trên kết quả công việc. Tuy nhiên, đây là việc rất phức tạp, bởi vì: “Trong thế giới, cái gì cũng biến hoá. Tư tưởng của người cũng biến hoá. Vì vậy cách xem xét cán bộ, quyết không nên chấp nhất, vì nó cũng phải biến hoá....”³.

Đánh giá cán bộ là việc rất hệ trọng, cho nên tổ chức Đảng, chính quyền và lãnh đạo cấp trên, phải có cái nhìn toàn diện, bao quát, tổng thể về quá trình rèn luyện, phấn đấu của từng cán bộ. “Xem xét cán bộ, không chỉ xem ngoài mặt mà còn phải xem tính chất của họ. Không chỉ xem một việc, một lúc mà phải xem toàn cả lịch sử, toàn cả công việc của họ....”⁴. Để đánh giá đúng cán bộ, phải căn cứ theo các tiêu chí và lấy kết quả thực tiễn công tác của cán bộ làm thước đo.

Về việc bố trí, sử dụng cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu phải bố trí “người nào việc nấy”, “Phải cất nhắc cán bộ một cách cho đúng”⁵, “Phải khéo dùng cán bộ”⁶. Người đưa ra yêu cầu “5 phải” trong bố trí, sử dụng cán bộ: “Mình phải có độ lượng vĩ đại thì mới có thể đối với cán bộ một cách chí công vô tư, không có thành kiến, khiến cho cán bộ khỏi bị bỏ rơi; Phải có tinh thần rộng rãi, mới có thể gần gụi những người mình không ưa; Phải có tính chịu khó dạy bảo, mới có thể nâng đỡ những đồng chí còn kém, giúp cho họ tiến bộ; Phải sáng suốt, mới khỏi bị bọn vu vơ bao vây, mà cách xa cán bộ tốt; Phải có thái độ vui vẻ, thân mật, các đồng chí mới vui lòng gần gụi mình”⁷. Việc bố trí, sử dụng cán bộ cũng phải bảo đảm tính kế thừa và phát triển giữa cán bộ trẻ, cán bộ mới với cán bộ lâu năm; phải chú ý tạo nguồn cán bộ kế cận.

Sử dụng cán bộ là mắt khâu có ý nghĩa quyết định đến sinh mạng chính trị của cán bộ và hiệu quả công việc, chính vì vậy cần thận trọng, kỹ càng, nếu chủ quan thì sẽ rất dễ mắc sai lầm. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm chỉ ra những sai lầm mà Người gọi là “những chứng bệnh”, trong đó phổ biến là căn bệnh biệt phái, cục bộ, địa phương, hẹp hòi:

Ham dùng người bà con, anh em quen biết, bầu bạn, cho họ là chắc chắn hơn người ngoài.

Ham dùng những kẻ khéo nịnh hót mình, mà chán ghét những người chính trực.

Ham dùng những người tính tình hợp với mình, mà tránh những người tính tình không hợp với mình.

Từ những bệnh đó, kết quả những người kia đã làm bậy, mình cũng cứ bao dung, che chở, bảo hộ, khiến cho chúng càng ngày càng hư hỏng. Đối với những người chính trực thì bới lông tìm vết để trả thù. Như thế, cố nhiên là hỏng cả công việc của Đảng, hỏng cả danh giá của người lãnh đạo⁸.

Về chính sách cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn, để làm tốt chính sách cán bộ, phải yêu thương cán bộ. “Nhưng thương yêu không phải là vỗ về, nuông chiều, thả mặc. Thương yêu là giúp họ học tập thêm, tiến bộ thêm. Là giúp họ giải quyết những vấn đề khó khăn sinh hoạt, ngày thường thì điều kiện dễ chịu, khi đau ốm thì chăm nom, gia đình họ khỏi khốn quẫn,v.v.. Thương yêu là luôn chú ý đến công tác của họ, kiểm thảo họ. Hễ thấy khuyết điểm thì giúp họ sửa chữa ngay...”⁹. Để cán bộ sửa chữa được sai lầm, khuyết điểm, phải phê bình cho đúng, “phải giải thích rõ ràng, làm cho họ tự trông thấy, tự nhận rõ sai lầm đó, làm cho họ vui lòng sửa đổi, chứ không phải bị cưỡng bức mà sửa đổi”¹⁰.

Như vậy, công tác cán bộ là một trong những vấn đề có tầm quan trọng quyết định đối với toàn bộ sự nghiệp của Đảng và cách mạng Việt Nam. Những luận điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ rất cụ thể, toàn diện, sâu sắc và nhất quán, trở thành những chỉ dẫn hết sức quý báu đối với công tác cán bộ của Đảng.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ trong giai đoạn hiện nay

Qua nghiên cứu và vận dụng sáng tạo những tư tưởng của V.I.Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh có những luận điểm về công tác cán bộ đến nay vẫn vẹn nguyên tính thời sự, có giá trị lý luận sâu sắc và sức sống thực tiễn to lớn. Do đó, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, vận dụng tư tưởng và những chỉ dạy của Người vào đổi mới công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp hiện nay ngang tầm nhiệm vụ cách mạng.

Để nâng cao chất lượng công tác cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần chú trọng đến một số nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, thực sự coi trọng việc xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay, cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Hồ Chí Minh: “Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm, nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài ngày càng phát triển càng thêm nhiều”¹¹. Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; công tác cán bộ là khâu then chốt của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, xác định đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ là đầu tư cho phát triển lâu dài, bền vững. Mỗi cấp ủy đảng các cấp luôn phải quán triệt sâu sắc vị trí “then chốt” và tính “hệ trọng” của công tác cán bộ, bảo đảm cho “then cài” luôn vững chắc.

Thứ hai, trong công tác cán bộ, phải đặc biệt chú trọng công tác đào tạo những cán bộ có năng lực. Năng lực cán bộ lãnh đạo là sự tương tác giữa tầm nhìn và hành động, là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận với thực tiễn, giữa khoa học với đạo đức và văn hóa, trong đó có cả năng lực biết ra quyết định đúng lúc cần thiết, không bỏ lỡ thời cơ, vượt qua thách thức, tạo thời cơ mới, tự tin, sáng suốt nhưng khiêm nhường, biết nghiêm khắc mà cũng biết bao dung, biết chấp nhận những khác biệt, nhưng không từ bỏ nguyên tắc và lợi ích chung. Để tạo ra những người có năng lực thực chất đó trong giáo dục đào tạo, bồi dưỡng nhất là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý cần phải quán triệt phương châm “thực học để có thực lực,” để tinh thông chuyên môn nghiệp vụ như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định, phải “thạo chính trị, giỏi chuyên môn,” nhờ đó mới “thực nghiệp” và trở nên “thực tài.”

Thứ ba, thường xuyên đổi mới công tác cán bộ phù hợp với tình hình thực tiễn. Xây dựng đội ngũ cán bộ phải xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của thực tiễn; thông qua hoạt động thực tiễn và phong trào cách mạng của nhân dân; Trước hết, từ yêu cầu xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa nhà nước - thị trường - xã hội; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng; giữ vững ổn định chính trị, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; đối phó với những thách thức từ mặt trái của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và tác động của biến đổi khí hậu, cuộc cách mạng công nghiệp.

Thứ tư, trong đội ngũ cán bộ, cần xác định xây dựng cán bộ cấp chiến lược và người đứng đầu cấp ủy, tổ chức Đảng các cấp là trọng tâm; tạo chuyển biến mới về nhận thức, đẩy lùi căn bệnh bình quân chủ nghĩa, “dàn hàng ngang cùng tiến” trong xây dựng cán bộ tồn tại bấy lâu nay. Trong đó “tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến lược chuẩn bị cho nhiệm vụ cách mạng kỷ nguyên vươn mình một cách có lộ trình, chiến lược cơ bản, khoa học và lâu dài theo hướng phát hiện, lựa chọn từ nguồn quy hoạch những cán bộ tiêu biểu, xuất sắc đã được đào tạo, đã được thử thách qua thực tiễn, có thành tích nổi trội và có triển vọng phát triển. Kiên quyết không để lọt những người không xứng đáng, những người chạy chức, chạy quyền vào đội ngũ cấp chiến lược”¹².

Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn coi công tác cán bộ là một trong những vấn đề có tầm quan trọng chiến lược đối với toàn bộ sự nghiệp cách mạng. Tuy nhiên trong nhận thức cũng như quá trình thực hiện, vấn đề công tác cán bộ vẫn còn có những hạn chế, yếu kém, chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển nhanh chóng của đất nước. Bởi vậy, việc tiếp tục quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng và phát triển sáng tạo những quan điểm của Người trong tình hình mới hiện nay vẫn luôn là yêu cầu cấp thiết.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1), (2),(3), (4),(5),(6),(7),(8),(9)(10).  Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 5, tr.313,309,317,318,314,314,319,318, 322-323,323

11. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.114

12. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2018, tr.71.