Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ là một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc, đóng vai trò "kim chỉ nam" cho công tác xây dựng Đảng và Nhà nước. Đối với Người, cán bộ là cái gốc của mọi công việc, vì vậy huấn luyện cán bộ không chỉ là nhiệm vụ quan trọng mà còn là vấn đề sống còn của cách mạng.

Về mục tiêu huấn luyện, đào tạo cán bộ:

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng. Người cho rằng công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ, công chức phải nhận thức rõ rằng, đào tạo, bồi dưỡng không phải để chạy theo bằng cấp, mà mục đích cao cả của việc học là: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và Nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”(1). Bên cạnh đó, Học để sửa chữa tư tưởng... Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng... Học để tin tưởng... Học để hành”(2). Trong thư gửi giáo sư và sinh viên Trường Dự bị Đại học ở Thanh Hóa, Người nhắc nhở:  giáo dục cần nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự Nhân dân. Chỉ khi nào cán bộ, công chức xác định được động cơ, mục đích đúng đắn thì việc học tập mới đạt tới yêu cầu của công tác đào tạo, bồi dưỡng. Như vậy, mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ được xác định rất rõ ràng. Việc huấn luyện giúp cán bộ:

Nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ chuyên môn.

Khắc phục những thiếu sót, sửa chữa những sai lầm trong quá trình công tác.

Thích ứng với những yêu cầu mới của từng giai đoạn cách mạng.

Để đạt được mục tiêu trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên một quy trình chặt chẽ gồm những vấn đề sau:

Cần phải xác định đối tượng huấn luyện

Đó là cán bộ, hội viên các đoàn thể, cán bộ các ngành chuyên môn của chính quyền và Nhân dân. Nhưng trước hết là huấn luyện cán bộ, vì có cán bộ tốt thì thành công, không có cán bộ tốt thì hỏng việc. Về vấn đề này, Người ví công tác đào tạo, huấn luyện như người sản xuất, các ngành công tác như người tiêu thụ hàng hóa. Ban huấn luyện như người làm ra hàng. Làm ra hàng phải đúng với nhu cầu của người tiêu thụ, nếu làm ít thì không đáp ứng được nhu cầu, ngược lại làm nhiều sẽ lãng phí.

Về chủ thể huấn luyện cán bộ

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng không phải ai cũng tiến hành huấn luyện được. Trước hết cần xác định rõ đó là một nghề, nên cần phải có sự thông thạo nghề; đòi hỏi người huấn luyện phải nắm vững phương pháp, đối tượng, nội dung và tài liệu huấn luyện; đồng thời phải đạt được những tiêu chuẩn cơ bản nhất định.Về tư tưởng phải thông suốt, kiên định, nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.Về đạo đức phải là tấm gương sáng với những đức tính tốt của người cán bộ cách mạng. Có lề lối làm việc nghiêm túc, khoa học, biết sắp xếp thời gian cho từng bài dạy một cách hợp lý, thích hợp với từng đối tượng người học.

Trong công tác đào tạo cán bộ, người huấn luyện, tức người giảng viên, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh phải là người kiểu mẫu về mọi mặt, như: tư tưởng, đạo đức, lối sống, phải có kiến thức cao, rộng. Là nhà giáo dục, trước hết họ cũng phải được giáo dục nếu không muốn bị tụt hậu. Người dạy rằng: “Không phải ai cũng huấn luyện được. Muốn huấn luyện được thợ rèn, thợ nguội thì người huấn luyện phải thạo nghề rèn, nghề nguội… người huấn luyện nào tự cho mình là đã biết đủ cả rồi thì người đó là dốt nhất”(3). Nhắc lại triết lý của tiền nhân: học không biết chán, dạy không biết mỏi (Khổng Tử), “học, học nữa, học mãi” (Lênin), Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn chúng ta rằng mỗi người giảng viên phải ghi nhớ và thực hiện điều đó, những người làm huấn luyện lại càng phải nhớ hơn ai hết.

Nội dung huấn luyện cán bộ

Nội dung huấn luyện cán bộ được Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập một cách toàn diện, phong phú gồm; Huấn luyện chính chị, huấn luyện nghề nghiệp, huấn luyện văn hóa, huấn luyện đạo đức. Người luôn khẳng định lý luận là trí khôn của Đảng, của người cán bộ cách mạng. Lý luận góp phần nâng cao nhận thức và khả năng tư duy của người cán bộ. Đánh giá cao tầm quan trọng của lý luận, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp. Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng” (4).

Về phương pháp huấn luyện

Một là, phải lựa chọn những vấn đề "cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều phù hợp với đối tượng người học, lựa chọn những kiến thức người ta cần.

Hai là, phải lựa chọn phương pháp truyền thụ, Người đưa ra hai phương án: cách truyền đạt tỷ mỉ, cách truyền đạt khái quát, ưu nhược điểm của mỗi phương án để người huấn luyện chọn lựa. 

Ba là, huấn luyện tại chỗ theo thứ bậc gần kề vừa tiết kiệm, vừa thiết thực. Trung ương huấn luyện cho các khu, các tỉnh, cán bộ các khu và tỉnh huấn luyện cho cán bộ huyện, xã. Làm như vậy đỡ tốn công, thì giờ và cán bộ huấn luyện cho cấp dưới gần mình lại sát hơn. 

Bốn là, chú trọng huấn luyện phải nhằm đúng nhu cầu, và cải tạo tư tưởng, khắc phục tự kiêu tự mãn. Phải khiêm tốn thật thà, đào sâu suy nghĩ khi nghiên cứu các tác phẩm của Mác-Lênin, cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói không biết; kiêu ngạo tự mãn là kẻ thù số một của học tập. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao phương pháp tự học. Để làm giàu vốn tri thức, hiểu biết của mình, cán bộ, công chức cần có tinh thần tìm tòi, sáng tạo trong học tập, trong cuộc sống, nghĩa là cán bộ, công chức phải chú trọng việc tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp; phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng. Đọc tài liệu thì phải đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách, có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu hỏi vì sao?, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem nó có hợp với thực tế không, có thật là đúng với lý thuyết không, tuyệt đối không nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều. Phải suy nghĩ chín chắn. Phải bảo vệ chân lý, phải có nguyên tắc tính, không được ba phải, điều hòa. Đặc biệt, Người nhấn mạnh việc tự giác học tập; tuy nhiên, Người cũng yêu cầu không nên học gạo, không nên học vẹt mà học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành. Học và hành phải kết hợp với nhau. Người giảng giải: Lý luận phải đem ra thực hành. Thực hành phải nhằm theo lý luận. Lý luận cũng như cái tên (hoặc viên đạn). Thực hành cũng như cái đích để bắn. Có tên mà không bắn, hoặc bắn lung tung, cũng như không có tên. Lý luận cốt để áp dụng vào thực tế. Chỉ học thuộc lòng, để đem loè thiên hạ thì lý luận ấy cũng vô ích. Vì vậy, chúng ta phải gắng học, đồng thời học thì phải hành.

Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ là nội dung quan trọng trong tổng thể hệ tư tưởng của Người về công tác cán bộ nói riêng và toàn bộ hệ tư tưởng của Người nói chung. Việc học tập, vận dụng một cách nghiêm túc và đầy đủ, đúng đắn tư tưởng của Người trong công tác huấn luyện đội ngũ cán bộ ngày nay là điều kiện quan trọng để xây dựng được đội ngũ cán bộ cách mạng vừa hồng, vừa chuyên đáp ứng yêu cầu, tình hình mới của đất nước ta trong kỷ nguyên mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

    1, 3, 4. Hồ Chí Minh. Toàn tập. Tập 6. H. Nxb Chính trị quốc gia, 2011, tr. 208, 356, 357.

  2.  Hồ Chí Minh. Toàn tập. Tập 7. H. Nxb Chính trị quốc gia, 2011, tr.400.