Công tác xây dựng Đảng luôn được xác định là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn vong của Đảng và chế độ. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng bổ sung, phát triển tư duy lý luận về xây dựng Đảng phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nhấn mạnh: “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh”¹. Nếu như trước đây nội dung xây dựng Đảng tập trung vào các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức, cán bộ thì nay “xây dựng Đảng văn minh” được xác định là nhiệm vụ có tính chiến lược, thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức lý luận về Đảng cầm quyền trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ. Việc nghiên cứu nội dung xây dựng Đảng văn minh không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn sâu sắc, đặc biệt đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Linh hiện nay.
1. Lý luận về xây dựng Đảng văn minh
Chủ trương xây dựng Đảng văn minh có nền tảng sâu sắc từ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người khẳng định: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”². Theo Người, Đảng phải tiêu biểu cho trí tuệ, danh dự và lương tâm của dân tộc; cán bộ, đảng viên phải “vừa hồng, vừa chuyên”; Đảng phải thường xuyên tự chỉnh đốn, tự đổi mới để xứng đáng với vai trò lãnh đạo.
Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Người chỉ rõ: “Một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng”³. Quan điểm này thể hiện sâu sắc tính văn minh trong phương thức lãnh đạo: công khai, minh bạch, dũng cảm tự phê bình và phê bình.
Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng về đạo đức, kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”⁴. Trên nền tảng đó, Đại hội XIV phát triển nội dung này lên tầm cao mới khi đặt yêu cầu xây dựng Đảng “thật sự là đạo đức, là văn minh”, coi đây là mục tiêu xuyên suốt trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.
2. Nội dung xây dựng Đảng văn minh
Thứ nhất, văn minh trong nền tảng đạo đức cách mạng
“Đạo đức” là gốc của người cách mạng; “văn minh” là sự biểu hiện ở trình độ phát triển cao của đạo đức trong điều kiện xã hội hiện đại. Hai yếu tố này không tách rời mà gắn bó hữu cơ với nhau. Đảng văn minh trước hết phải là Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và đạo đức; mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, tiên phong, gương mẫu. Văn minh không chỉ là chuẩn mực ứng xử mà còn là trình độ văn hóa lãnh đạo, quản trị và phục vụ Nhân dân.
Thứ hai, văn minh trong phương thức lãnh đạo và cầm quyền
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, yêu cầu đối với Đảng không chỉ là đúng đắn về đường lối mà còn phải hiện đại về phương thức lãnh đạo. Đảng văn minh là Đảng: Lãnh đạo bằng chủ trương đúng đắn, phù hợp quy luật khách quan; tôn trọng pháp luật, đề cao kỷ luật, kỷ cương; công khai, minh bạch trong hoạch định và thực thi chính sách; phát huy dân chủ, tôn trọng và bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý, điều hành.
Điểm mới ở đây là sự kết hợp giữa nền tảng đạo đức cách mạng với yêu cầu hiện đại hóa phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới.
Thứ ba, văn minh trong mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân
Xây dựng Đảng văn minh là sự kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam: yêu nước, nhân nghĩa, đoàn kết, trọng dân. Một Đảng văn minh phải thực sự “lấy dân làm gốc”, gắn bó mật thiết với Nhân dân, lắng nghe và chịu sự giám sát của Nhân dân. Thực tiễn cho thấy, uy tín và sức mạnh của Đảng bắt nguồn từ niềm tin của Nhân dân. Vì vậy, xây dựng Đảng văn minh cũng chính là củng cố, tăng cường niềm tin ấy.
3. Thực trạng và những vấn đề đặt ra khi vận dụng nội dung xây dựng Đảng văn minh trong giai đoạn hiện nay
Trong những năm qua, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân. Việc ban hành và triển khai nhiều nghị quyết, chỉ thị về xây dựng Đảng; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; kiên quyết xử lý các vi phạm, đặc biệt là trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đã tạo ra những chuyển biến tích cực, rõ nét. Ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên từng bước được nâng cao; kỷ luật, kỷ cương trong Đảng được siết chặt; vai trò nêu gương của người đứng đầu ngày càng được đề cao. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn cũng cho thấy còn không ít hạn chế, yếu kém cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Văn kiện Đại hội XIII đã chỉ rõ: vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức tinh vi. Một số cán bộ thiếu bản lĩnh chính trị, dao động trước những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; phai nhạt lý tưởng cách mạng, giảm sút ý chí phấn đấu, thậm chí có biểu hiện cơ hội, thực dụng. Tình trạng quan liêu, xa dân ở một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn tồn tại. Một bộ phận cán bộ đảng viên chưa thực sự gần gũi, lắng nghe và giải quyết kịp thời những nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, dẫn đến khoảng cách giữa Đảng với dân có lúc, có nơi bị nới rộng. Bên cạnh đó, việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ ở một số tổ chức đảng chưa nghiêm; tình trạng độc đoán, chuyên quyền hoặc dân chủ hình thức vẫn còn xảy ra, ảnh hưởng đến sự đoàn kết, thống nhất trong nội bộ. Công tác cán bộ – một khâu then chốt trong xây dựng Đảng – vẫn còn những bất cập. Việc đánh giá cán bộ ở một số nơi chưa thực chất, còn nể nang, né tránh; công tác quy hoạch, bổ nhiệm có lúc, có nơi chưa bảo đảm công khai, minh bạch. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động của bộ máy mà còn ảnh hưởng đến uy tín của Đảng trong xã hội. Ngoài ra, tình trạng tham nhũng, tiêu cực dù đã được kiềm chế nhưng vẫn còn diễn biến phức tạp, gây bức xúc trong dư luận. Những hạn chế nêu trên là những biểu hiện chưa phù hợp với yêu cầu của một chính đảng văn minh – một chính đảng phải thực sự trong sạch, vững mạnh, gắn bó mật thiết với Nhân dân, hoạt động trên cơ sở pháp luật và kỷ luật nghiêm minh, đề cao đạo đức và trách nhiệm công vụ. Trong bối cảnh mới, khi đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, những yếu kém này càng trở thành lực cản đối với sự phát triển.
Từ thực trạng đó, nhiều vấn đề cấp thiết được đặt ra trong xây dựng Đảng văn minh hiện nay. Trước hết là yêu cầu tiếp tục tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao bản lĩnh và đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên; kiên quyết đấu tranh chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Đồng thời, cần hoàn thiện thể chế, cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm mọi quyền lực đều được ràng buộc bằng trách nhiệm và chịu sự giám sát chặt chẽ.
Bên cạnh đó, việc phát huy dân chủ trong Đảng phải đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương; nâng cao chất lượng sinh hoạt đảng; tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân. Công tác cán bộ cần được đổi mới mạnh mẽ theo hướng công khai, minh bạch, lựa chọn đúng người, đúng việc, lấy hiệu quả công tác và sự tín nhiệm của Nhân dân làm thước đo chủ yếu. Có thể khẳng định rằng, xây dựng Đảng văn minh không chỉ là một mục tiêu lâu dài mà còn là giải pháp cấp bách để khắc phục những hạn chế, yếu kém hiện nay. Đây là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ.
4. Sự vận dụng trong giảng dạy tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Linh hiện nay
Trường Chính trị Nguyễn Văn Linh là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Việc nghiên cứu và vận dụng nội dung xây dựng Đảng văn minh có ý nghĩa thiết thực trên các phương diện sau
Thứ nhất, cập nhật và tích hợp nội dung mới vào chương trình đào tạo: Cần bổ sung nội dung “Xây dựng Đảng văn minh” vào các học phần về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; làm rõ nội hàm, tiêu chí và yêu cầu của Đảng văn minh trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy theo tinh thần văn minh, hiện đại bằng cách tăng cường thảo luận, phản biện khoa học; ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và gắn lý luận với thực tiễn địa phương. Chính phương pháp giảng dạy dân chủ, khoa học, hiện đại cũng là biểu hiện cụ thể của tinh thần xây dựng Đảng văn minh.
Thứ ba, xây dựng môi trường sư phạm văn minh, giảng viên phải nêu gương về đạo đức nghề nghiệp, phong cách làm việc khoa học; xây dựng môi trường học thuật dân chủ, tôn trọng người học; phát huy tinh thần trách nhiệm và tính tự giác của học viên.
Thứ tư, gắn lý luận với rèn luyện phẩm chất cán bộ. Thông qua giảng dạy, giúp học viên nhận thức rõ rằng xây dựng Đảng văn minh không phải là khẩu hiệu mà phải được cụ thể hóa trong hành vi, phong cách lãnh đạo, phương thức làm việc và thái độ phục vụ Nhân dân.
Tóm lại: Chủ trương xây dựng Đảng văn minh trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là bước phát triển mới trong tư duy lý luận về xây dựng Đảng cầm quyền. Đây là sự kết tinh giữa nền tảng đạo đức cách mạng và yêu cầu hiện đại hóa phương thức lãnh đạo trong bối cảnh mới. Việc nghiên cứu, quán triệt và vận dụng sáng tạo nội dung này trong giảng dạy tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Linh sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, hướng tới mục tiêu xây dựng Đảng thật sự “là đạo đức, là văn minh”.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật H.2026. tr. 130.
- Hồ Chí Minh, Toàn tập. Tập 5. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, tr. 298.
- Hồ Chí Minh, Sửa đổi lối làm việc, 1947, Toàn tập. Tập 5, tr. 302.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, Tập 1. tr. 180–185.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, Tập 1. tr 191–195.