1. Đặt vấn đề

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tiếp nhận thông tin trong xã hội hiện đại. Không gian mạng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội, nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tri thức, giao tiếp và định hình dư luận xã hội.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn đó là sự gia tăng mạnh mẽ của các thông tin sai lệch, xuyên tạc và có mục đích thao túng nhận thức. Các thế lực thù địch lợi dụng đặc điểm mở, phi biên giới và tốc độ lan truyền nhanh của mạng xã hội để phát tán thông tin xấu độc, gây nhiễu loạn xã hội, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị.

Trong bối cảnh đó, xây dựng “sức đề kháng thông tin” cho nhân dân trở thành yêu cầu cấp thiết, gắn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và bảo đảm an ninh tư tưởng trong tình hình mới.

“Sức đề kháng thông tin” được hiểu là năng lực của cá nhân và cộng đồng trong việc tiếp nhận, phân tích, kiểm chứng và xử lý thông tin, từ đó hạn chế tác động của thông tin sai lệch và chủ động phản bác các quan điểm không chính xác.

2. Thực trạng thông tin sai lệch và xuyên tạc trên không gian mạng

Thứ nhất, đó là sự gia tăng về quy mô và mức độ tinh vi của tin giả

Trong những năm gần đây, tin giả và thông tin sai lệch trên không gian mạng gia tăng nhanh chóng cả về số lượng và mức độ tinh vi. Không còn dừng lại ở những thông tin đơn lẻ, các nội dung sai lệch ngày nay thường được xây dựng có hệ thống, sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình ảnh, video, hoặc tạo dựng ngữ cảnh giả để đánh lừa người tiếp nhận.

Nhiều nội dung được thiết kế theo hướng “nửa sự thật”, tức là sử dụng thông tin có thật nhưng bị bóp méo hoặc đặt trong bối cảnh sai lệch, khiến người đọc khó nhận diện ngay tính chất sai trái.

Thứ hai, sự phát triển của mạng lưới tài khoản ảo và thao túng dư luận

Một đặc điểm nổi bật của không gian thông tin hiện nay là sự xuất hiện của các hệ thống tài khoản ảo, bot mạng xã hội và nhóm cộng đồng có tổ chức. Các đối tượng này tạo ra hiệu ứng đám đông giả, khuếch đại thông tin sai lệch, khiến nó trở nên có vẻ “phổ biến” và “đáng tin”.

Hiện tượng này làm thay đổi cơ chế hình thành dư luận xã hội, từ dựa trên cơ sở thông tin xác thực sang bị chi phối bởi thuật toán và hiệu ứng lan truyền cảm xúc.

Thứ ba, hiện tượng lợi dụng tâm lý xã hội và các vấn đề nhạy cảm

Thông tin sai lệch thường tập trung vào các vấn đề dễ gây tranh luận như chính trị, kinh tế, xã hội hoặc các sự kiện nhạy cảm. Các đối tượng phát tán tin giả khai thác tâm lý tò mò, lo lắng hoặc bất mãn của một bộ phận người dân để kích thích sự lan truyền tự nhiên.

Điều này khiến thông tin sai lệch có khả năng lan rộng nhanh hơn thông tin chính thống, đặc biệt trong môi trường mạng xã hội.

Thứ tư, sự tác động đến niềm tin xã hội và an ninh tư tưởng

Hệ quả của tình trạng trên là làm suy giảm khả năng phân biệt đúng – sai của một bộ phận người dân, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội. Nếu không được xử lý kịp thời, các thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân, gây chia rẽ xã hội và tác động tiêu cực đến ổn định chính trị – xã hội.

Trong dài hạn, đây là một trong những thách thức lớn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện không gian mạng phát triển mạnh mẽ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, “sức đề kháng thông tin” không chỉ là kỹ năng cá nhân mà còn là năng lực xã hội mang tính hệ thống. Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định rõ yêu cầu phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng và an ninh tư tưởng.

Điều này đặt ra yêu cầu phải hình thành một xã hội có khả năng tự “miễn dịch” trước thông tin sai lệch, trong đó mỗi công dân là một “tế bào thông tin” có trách nhiệm và năng lực tự bảo vệ mình.

3. Giải pháp xây dựng “sức đề kháng thông tin”

Một là, hoàn thiện giáo dục năng lực số và tư duy phản biện xã hội

Một trong những giải pháp nền tảng là đưa giáo dục năng lực số, kỹ năng truyền thông và tư duy phản biện vào hệ thống giáo dục quốc dân. Người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần được trang bị khả năng phân tích nguồn tin, đánh giá độ tin cậy và nhận diện các dấu hiệu của tin giả.

Việc hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ cần được coi là một chuẩn mực văn hóa trong môi trường số, góp phần giảm thiểu sự lan truyền của thông tin sai lệch.

Hai là, nâng cao chất lượng và vai trò dẫn dắt của báo chí chính thống

Hệ thống báo chí cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức truyền thông, bảo đảm tính chính xác, kịp thời và hấp dẫn của thông tin. Báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn đóng vai trò định hướng dư luận xã hội, tạo “hàng rào thông tin” chống lại tin giả.

Đồng thời, báo chí cần chủ động hơn trong việc phản bác các luận điệu sai trái, thù địch bằng lập luận khoa học, dữ liệu xác thực và cách tiếp cận thuyết phục.

Mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức khi tham gia môi trường mạng, coi việc chia sẻ thông tin là một hành vi có trách nhiệm xã hội. Việc kiểm chứng nguồn tin, tránh lan truyền thông tin chưa xác thực cần trở thành thói quen thường xuyên.

Song song với đó, cần xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng, giảm thiểu sự cực đoan và cảm tính trong thảo luận xã hội.

Trong bối cảnh lượng thông tin tăng nhanh, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích dữ liệu lớn là cần thiết để phát hiện sớm tin giả và thông tin xấu độc.

Cơ quan quản lý nhà nước cần phối hợp chặt chẽ với các nền tảng số trong việc kiểm soát nội dung vi phạm, đồng thời nâng cao năng lực cảnh báo sớm các nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch.

Năm là, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh mạng, quản lý thông tin trên không gian mạng, đồng thời tăng cường chế tài đối với các hành vi phát tán tin giả, xuyên tạc có chủ đích.

Việc quản lý cần đảm bảo hài hòa giữa kiểm soát thông tin và bảo đảm quyền tự do ngôn luận trong khuôn khổ pháp luật.

“Sức đề kháng thông tin” của nhân dân là yếu tố then chốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ vững ổn định chính trị – xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số. Việc xây dựng năng lực này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của hệ thống chính trị, từ giáo dục, truyền thông đến quản lý nhà nước và ý thức cá nhân.

Trên cơ sở định hướng của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, có thể khẳng định rằng việc nâng cao “sức đề kháng thông tin” không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, góp phần xây dựng xã hội thông tin lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững./.