Trải qua chặng đường 40 năm đổi mới, tại các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, Đảng Cộng sản Việt Nam đều đúc rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu, để lãnh đạo công cuộc đổi mới, từ đó, đất nước ta đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử. Đặc biệt, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra tại Thủ đô Hà Nội, từ ngày 19/01/2026 đến ngày 23/01/2026, đã khái quát 5 bài học kinh nghiệm, có ý nghĩa to lớn cả về mặt lý luận và thực tiễn (1):

Thứ nhất, “kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, lấy phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển bền vững, không ngừng nâng cao đời sống Nhân dân; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc; kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; chủ động, tích cực hội nhập sâu rộng hơn vào nền chính trị thế giới, nền kinh tế quốc tế và nền văn minh nhân loại, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.

Trong quá trình cách mạng Việt Nam, các thế lực thù địch không ngừng chống phá trên mặt trận tư tưởng, ý thức hệ, chúng tìm mọi cách xuyên tạc, hòng bác bỏ chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chống phá con đường mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn, chống phá công cuộc đổi mới, chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN ở Việt Nam. Vì vậy, đây là bài học tiên quyết trong tiến trình cách mạng của Đảng và Nhân dân ta.

Quán triệt bài học kinh nghiệm này, hiện nay, Việt Nam cần phải tiếp tục củng cố sự phát triển bền vững của đất nước, chủ động hội nhập quốc tế, tận dụng các mặt tích cực, đồng thời phải biết cách ngăn chặn, phòng tránh các mặt tiêu cực của kinh tế thị trường. Phải nhanh chóng phát hiện và sử dụng các thành tựu mà nhân loại đã đạt được để phục vụ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhất là thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại. Tăng trưởng kinh tế phải luôn đi liền với sự tiến bộ, công bằng xã hội, trong sạch, lành mạnh về đạo đức, tinh thần.

Thứ hai, “giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Phát huy vai trò hạt nhân chính trị của Đảng trong kiến tạo tư duy phát triển, dẫn dắt thể chế, định hình chiến lược, củng cố và tăng cường đoàn kết trong Đảng, thúc đẩy đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng vươn lên của dân tộc. Xây dựng tổ chức bộ máy tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ và chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở gần dân, sát cơ sở, vì dân, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ. Nêu cao trách nhiệm, vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu”.

Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã được thực tiễn khẳng định: Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi. Chính vì thế, việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng cần được quán triệt trên tất cả các mặt: chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Phải luôn chú ý phương pháp: “Xây đi đôi với chống”; Kết hợp lấy xây để chống, lấy chống để xây, trong đó xây là chính. Phải thực hiện công tác chỉnh đốn lại Đảng, theo đúng Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (bản được viết vào tháng 5/1968): “làm cho mỗi đảng viên, mỗi đoàn viên, mỗi chi bộ đều ra sức làm tròn nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm, toàn ý phục vụ nhân dân”. (2)

Phải coi trọng các nguyên tắc xây dựng Đảng: tự phê bình và phê bình, tập trung dân chủ, xây đi đôi với chống... tìm ra “những căn bệnh làm cho Đảng đông mà không mạnh”: bệnh bảo thủ trì trệ, bệnh cơ hội, thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, “lợi ích nhóm”...; Kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ngăn ngừa “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ.

Thứ ba, “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm "Dân là gốc". Phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Tăng cường củng cố và phát huy hiệu quả sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thực sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; kiên trì thực hiện phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"; thắt chặt mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ”.

Để ngày càng phát huy được vai trò của nhân dân, trong công cuộc đổi mới, Đảng, Nhà nước cần có nhiều chính sách thiết thực, thường xuyên chăm lo xây dựng và phát triển nguồn lực con người. Tạo điều kiện cho nhân dân được hưởng đầy đủ quyền lợi và làm tròn nghĩa vụ công dân.

 Thứ tư, “bám sát thực tiễn, đánh giá và dự báo đúng tình hình; phản ứng chính sách chủ động, linh hoạt, kịp thời, phù hợp; lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm; phân công nhiệm vụ bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; kiểm tra, giám sát chặt chẽ bảo đảm thực hiện hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng. Nâng cao chất lượng thể chế phát triển, đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách để kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông, phát huy và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.

Thực tiễn trong nước, khu vực và quốc tế luôn vận động, biến đổi không ngừng, đòi hỏi công tác dự báo, phân tích, nắm tình hình của Đảng phải luôn nhanh chóng, kịp thời, chính xác, từ đó mới có thể hoạch định được đường lối, chính sách phù hợp, khả thi. Phát huy nội lực, kết hợp ngoại lực, tạo thành lực lượng tổng hợp thúc đẩy nhanh chóng, mạnh mẽ, hiệu quả tiến trình đổi mới.

Thứ năm, “không ngừng đổi mới tư duy, nhất là tư duy chiến lược; tôn trọng quy luật khách quan; nhất quán, kiên định về chiến lược, linh hoạt, mềm dẻo về sách lược; chủ động ngăn ngừa, phòng, chống bệnh chủ quan duy ý chí, giáo điều, cơ hội, bảo thủ. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa kế thừa, bổ sung và phát triển; giữa kiên định và đổi mới; kết hợp nhuần nhuyễn và kịp thời giữa tổng kết thực tiễn với nghiên cứu lý luận; giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước”.

Việc thống nhất giữa ý chí, nhận thức với hành động thực tiễn, trên cơ sở nhận thức được các quy luật tất yếu khách quan sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Những bài học lớn được đúc rút sâu sắc từ thực tiễn của công cuộc đổi mới, trên nền tảng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh chính là lý luận đúng đắn, soi đường cho đất nước ta đã, đang và sẽ tiếp tục gặt hải được nhiều thành công hơn nữa, đưa nước ta sớm trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, NXB CTQG Sự thật, 2026, tr. 236- 239.

2. Hồ Chí Minh Toàn tập,  tập 15, NXB CTQG Sự thật, Hà Nội 2011, tr. 616.