Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Hưng Yên và tỉnh Thái Bình được hợp nhất thành tỉnh Hưng Yên mới, tạo nên một đơn vị hành chính có quy mô lớn cả về diện tích, dân số và tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn tỉnh Hưng Yên không chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức hành chính mà còn là một cuộc cải cách sâu rộng trong phương thức quản trị địa phương. Đây là quá trình vừa mang tính tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, vừa đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện.
Sau gần một năm thực hiện, việc tổng kết, đánh giá kết quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Hưng Yên có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở thực tiễn cho quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị và phát huy hiệu quả của bộ máy chính quyền địa phương.
Chính quyền địa phương hai cấp là mô hình tổ chức chính quyền địa phương gồm cấp tỉnh và cấp xã, không tổ chức chính quyền cấp huyện. Đây là xu hướng được nhiều quốc gia áp dụng nhằm giảm bớt tầng nấc trung gian, tăng cường tính trực tiếp trong quản lý, điều hành và cung ứng dịch vụ công cho người dân.
Về mặt lý luận, mô hình chính quyền hai cấp hướng tới các mục tiêu cơ bản: (1) tinh gọn tổ chức bộ máy, giảm đầu mối quản lý và giảm chi phí hành chính; (2) tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở, phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của địa phương; (3) rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp; (4) tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng chính quyền số và nền hành chính hiện đại.
Đối với tỉnh Hưng Yên sau hợp nhất, việc triển khai mô hình chính quyền hai cấp càng có ý nghĩa quan trọng bởi quy mô dân số lớn, địa bàn rộng và yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
1. Một số kết quả bước đầu
- Tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính.
Một trong những kết quả nổi bật nhất của việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là tinh gọn đáng kể đầu mối tổ chức. Trước khi thực hiện sắp xếp, hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình có: 18 đơn vị hành chính cấp huyện; 381 đơn vị hành chính cấp xã; 29 sở, ban, ngành cấp tỉnh; 162 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện; 1.346 đơn vị sự nghiệp công lập.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh còn: 104 đơn vị hành chính cấp xã; 16 sở, ban, ngành và tương đương cấp tỉnh; 312 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã; 104 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã; 1.338 đơn vị sự nghiệp công lập.
Như vậy, việc sắp xếp đã làm giảm mạnh số lượng đơn vị hành chính và đầu mối tổ chức trung gian. Đặc biệt, việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong cấu trúc quản trị địa phương, góp phần giảm chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cấp chính quyền. Việc tinh gọn bộ máy không chỉ có ý nghĩa về mặt tổ chức mà còn tạo điều kiện tiết kiệm ngân sách, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực và nâng cao năng lực quản lý nhà nước.
- Nâng cao vai trò và năng lực của chính quyền cấp xã
Trong mô hình mới, cấp xã trở thành cấp chính quyền trực tiếp thực hiện phần lớn các nhiệm vụ quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công cho người dân. Việc thành lập 104 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế "một cửa", "một cửa liên thông". Vai trò của cấp xã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực như: Quản lý đất đai, xây dựng, tài chính - ngân sách, lao động và an sinh xã hội, hộ tịch, chứng thực, giải quyết thủ tục hành chính. Điều này góp phần đưa chính quyền đến gần người dân hơn, giảm thời gian đi lại, giảm chi phí xã hội và nâng cao mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân.
2. Những khó khăn, thách thức trong quá trình vận hành
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Hưng Yên vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn và thách thức.
Trước hết, quy mô dân số hơn 3,5 triệu người cùng địa bàn rộng lớn làm gia tăng áp lực quản lý đối với chính quyền cấp xã. Nhiều địa phương sau sáp nhập có diện tích lớn hơn, dân số đông hơn, trong khi số lượng cán bộ, công chức không tăng tương ứng.
Thứ hai, một số lĩnh vực chuyên môn trước đây do cấp huyện đảm nhiệm nay được chuyển giao cho cấp xã, dẫn đến tình trạng quá tải đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.
Thứ ba, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ còn lúng túng trong việc thực hiện nhiệm vụ mới, đặc biệt là những nhiệm vụ đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu hoặc kỹ năng ứng dụng công nghệ số.
Thứ tư, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung chưa thực sự đồng bộ. Điều này ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến và vận hành chính quyền số.
Thứ năm, một số quy định pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền và xác định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Hưng Yên
Để tiếp tục phát huy hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm sự thống nhất trong phân cấp, phân quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã.
Hai là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng chuyên nghiệp, đa năng và thích ứng với môi trường quản trị số.
Ba là, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối đồng bộ các hệ thống thông tin phục vụ điều hành và giải quyết thủ tục hành chính.
Bốn là, tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.
Năm là, tăng cường kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết định kỳ để kịp thời phát hiện những bất cập và đề xuất giải pháp điều chỉnh phù hợp.
Sáu là, phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.
Thực tiễn gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Hưng Yên cho thấy đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương trong giai đoạn hiện nay.
Việc giảm mạnh đầu mối tổ chức, tăng cường phân cấp, phân quyền và phát huy vai trò của cấp xã đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong hoạt động quản lý nhà nước. Công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng với 3.140 hoạt động; công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện thường xuyên với 2.599 cuộc góp phần bảo đảm sự ổn định và hiệu quả của mô hình mới.
Tuy nhiên, để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực sự phát huy hiệu quả bền vững, tỉnh Hưng Yên cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường năng lực quản trị ở cấp cơ sở. Những giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước mà còn tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
1. Quốc hội (2025), Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh trên cơ sở hợp nhất tỉnh Hưng Yên và tỉnh Thái Bình.
2. Tỉnh ủy Hưng Yên (2026), Báo cáo số 277-BC/TU ngày 01 tháng 6 năm 2026 báo cáo sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.