Có những sự kiện chỉ thuộc về một thời đại; lại có những sự kiện làm nên một thời đại. Ngày 7-11-1917 (25-10 theo lịch cũ của nước Nga), dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích do V.I. Lênin đứng đầu, giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nga đã lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản, lập nên Nhà nước Xô viết, nhà nước công nông đầu tiên trong lịch sử loài người. Chủ nghĩa Mác – Lênin từ đó không còn chỉ là học thuyết trên trang sách, mà trở thành một chế độ xã hội hiện thực. Chính Lênin đã khẳng định: Cách mạng Tháng Mười đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử thế giới. ⁽¹⁾

Chính vì tầm vóc ấy, hơn một thế kỷ qua, Cách mạng Tháng Mười luôn là mục tiêu công kích của các thế lực thù địch và những phần tử cơ hội chính trị. Họ hiểu rằng, phủ nhận được Cách mạng Tháng Mười tức là gieo được sự hoài nghi vào chủ nghĩa Mác – Lênin, vào chủ nghĩa xã hội, vào con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã lựa chọn. Cuộc đấu tranh bảo vệ giá trị của Cách mạng Tháng Mười vì thế không phải là chuyện “nhìn lại quá khứ”, mà còn là một cuộc đấu tranh quyết liệt trên mặt trận tư tưởng hiện nay.

1. Một sự thật không thể phủ nhận: tầm vóc và giá trị của Cách mạng Tháng Mười

Đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa; các nước đế quốc mở rộng chiến tranh xâm lược, tranh giành thuộc địa, chia lại thị trường thế giới, và đẩy nhân loại vào Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918) với hàng chục triệu sinh mạng bị cướp đi. ⁽²⁾ Nước Nga là nơi tập trung cao nhất mọi mâu thuẫn của thời đại: chế độ Nga hoàng chuyên chế, địa chủ và tư bản bóc lột tàn bạo công nhân, nông dân; chiến tranh làm kinh tế suy sụp, quân đội rệu rã, đời sống nhân dân cùng cực. Sau Cách mạng dân chủ tư sản tháng 2-1917, nước Nga tồn tại hai chính quyền song song, nhưng Chính phủ lâm thời vẫn tiếp tục chiến tranh, không giải quyết ruộng đất cho nông dân, không đem lại bánh mì và hòa bình cho nhân dân. Tháng 4-1917, trong “Luận cương tháng Tư”, Lênin xác định phương hướng chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa. ⁽³⁾ Đêm 24-10 (lịch Nga), khởi nghĩa vũ trang nổ ra ở Pê-tơ-rô-grát; rạng sáng 26-10 (lịch Nga), Cung điện Mùa Đông được giải phóng, các bộ trưởng Chính phủ lâm thời bị bắt giữ. ⁽⁴⁾

Ngay những ngày đầu, chính quyền Xô viết ban hành Sắc lệnh về hòa bình và Sắc lệnh về ruộng đất, đưa ra ngày làm việc 8 giờ, bảo hiểm xã hội, giáo dục phổ thông, quyền bình đẳng nam nữ, quyền bình đẳng giữa các dân tộc. ⁽⁵⁾ Đó là lần đầu tiên trong lịch sử, người lao động không chỉ được hứa hẹn, mà thực sự được nắm chính quyền và sở hữu thành quả lao động của mình.

Ý nghĩa của sự kiện ấy vượt xa ra khỏi biên giới của nước Nga. Cách mạng Tháng Mười phá vỡ mắt xích yếu nhất của chủ nghĩa đế quốc; mở ra thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới; thúc đẩy sự ra đời của hàng loạt đảng cộng sản; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ Latinh làm sụp đổ hệ thống thuộc địa cũ. Chính Liên Xô, kết tinh của Cách mạng Tháng Mười, đã đóng vai trò quyết định trong việc đánh bại chủ nghĩa phát xít, cứu nhân loại khỏi thảm họa diệt chủng; riêng nhân dân Liên Xô đã hy sinh khoảng 27 triệu người trong cuộc chiến vĩ đại ấy. ⁽⁶⁾ Sức ép từ thành tựu của chủ nghĩa xã hội và từ phong trào công nhân cũng buộc chủ nghĩa tư bản phải điều chỉnh, thừa nhận nhiều quyền xã hội cho người lao động.

Với dân tộc Việt Nam, ý nghĩa ấy còn thiêng liêng hơn. Năm 1920, đọc Luận cương về các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy con đường cứu nước; Người khẳng định: “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”.⁽⁷⁾ Trong  tác phẩm “Đường Kách mệnh”, Người viết rằng trên thế giới lúc bấy giờ “chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công và thành công đến nơi”.⁽⁸⁾ Và năm 1967, Người kết luận: “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạng Tháng Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu, hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên trái đất… Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế”.⁽⁹⁾ Cách mạng Tháng Tám 1945, chiến thắng Điện Biên Phủ, Đại thắng mùa Xuân 1975 và công cuộc đổi mới hôm nay đều mang dấu ấn của ánh sáng Tháng Mười.

2. Nhận diện và phản bác những luận điệu xuyên tạc

2.1. Luận điệu “Cách mạng Tháng Mười là cuộc đảo chính, là vụ cướp chính quyền của một nhóm âm mưu”

Đây là luận điệu cũ nhất, xuất phát từ các học giả tư sản phương Tây ngay sau năm 1917, nay được các phần tử cơ hội, chống đối chính trị “hâm nóng” trên mạng xã hội với những danh xưng như “cuộc cách mạng mạo danh”, “vụ cướp chính quyền”.

Sự thật lịch sử bác bỏ hoàn toàn. Một âm mưu của thiểu số không thể có trong tay lực lượng đủ để làm nên thắng lợi trên một đất nước mênh mông, trong lúc chiến tranh thế giới đang diễn ra. Cách mạng Tháng Mười được chuẩn bị chu đáo về chính trị, tư tưởng, tổ chức và quân sự. Từ mùa thu 1917, sau khi cùng nhân dân đập tan cuộc nổi loạn phản cách mạng của tướng Coóc-ni-lốp, uy tín và lực lượng của những người Bôn-sê-vích tăng lên nhanh chóng; họ giành được đa số trong các Xô viết lớn nhất, trước hết ở Pê-tơ-rô-grát và Mát-xcơ-va, vì họ đưa ra đúng những yêu sách mà quần chúng khao khát: hòa bình, ruộng đất, bánh mì, chính quyền về tay Xô viết. Chính quyền mới được tuyên bố thành lập tại Đại hội II các Xô viết toàn Nga, cơ quan đại biểu của công nhân, nông dân và binh sĩ cách mạng. ⁽¹⁰⁾ Một cuộc khởi nghĩa mà chỉ trong thời gian ngắn đã được hàng triệu người ủng hộ, và những sắc lệnh đầu tiên của nó trở thành ý nguyện chung của đại đa số dân lao động, thì không thể là “đảo chính”. Đó là một cuộc cách mạng xã hội theo đúng nghĩa của nó: nhân dân lao động tự mình đứng lên làm chủ vận mệnh. Không thể coi thắng lợi ấy là sự “ăn may”: nó là kết quả của sự hội tụ giữa điều kiện khách quan đã chín muồi và nhân tố chủ quan được chuẩn bị công phu của một chính đảng cách mạng kiểu mới. ⁽¹¹⁾

2.2. Luận điệu “cách mạng đẻ non, chín ép”, trái với quy luật “lịch sử – tự nhiên”

Các thế lực thù địch trích dẫn Lời tựa Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị của C. Mác để cho rằng nước Nga chưa đủ điều kiện kinh tế, nên cách mạng xã hội chủ nghĩa là “trái quy luật”. Đây là lối đọc giáo điều, cắt xén, thực chất là chiêu bài của những kẻ muốn C. Mác “im lặng” trước thực tiễn.

Thứ nhất, chính Mác nhấn mạnh rằng quan hệ sản xuất mới chỉ xuất hiện khi các điều kiện vật chất của nó đã chín muồi trong lòng xã hội cũ. ⁽¹²⁾ Và ở nước Nga năm 1917, những điều kiện ấy đã chín muồi ở tầm thời đại: chủ nghĩa tư bản đã bước vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, nền sản xuất đã xã hội hóa ở trình độ cao, mâu thuẫn giai cấp lên đến đỉnh điểm, tình thế cách mạng toàn quốc đã xuất hiện. Thứ hai, từ năm 1915, trên cơ sở phân tích quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản, Lênin đã sáng tạo nên luận điểm: chủ nghĩa xã hội có thể thắng lợi trước hết ở một số nước, thậm chí ở một nước riêng lẻ. ⁽¹³⁾ Đó chính là sự phát triển sáng tạo, không phải sự phản bội học thuyết Mác. Thứ ba, trả lời những người viện dẫn “thiếu tiền đề”, Lênin đã đặt câu hỏi sắc sảo: vì sao nhân dân lao động không thể trước hết giành chính quyền, rồi dùng chính quyền ấy để xây dựng những tiền đề còn thiếu và tiến kịp các dân tộc khác? ⁽¹⁴⁾ Lịch sử đã trả lời: từ một nước nông nghiệp lạc hậu, chỉ trong vài thập kỷ, Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp, khoa học – kỹ thuật, đi đầu trong chinh phục vũ trụ. Học thuyết Mác không phải là những “khuôn vàng thước ngọc”, mà là “kim chỉ nam cho hành động”.

2.3. Luận điệu “Cách mạng Tháng Mười là sai lầm lịch sử, là cuộc ‘bẻ ray đường tàu’ đưa nhân loại vào ‘đường vòng’”

Luận điệu này được phát ngôn từ nhiều phía: từ các học giả tư sản, từ những kẻ phản bội ngay trong hàng ngũ lãnh đạo Đảng Cộng sản Liên Xô thời cải tổ, như A.N.I-a-cô-vlép, và nay được lặp lại trên một số diễn đàn trong nước. Logic của chúng rất rõ: nếu năm 1917 là “sai lầm”, thì mọi sản phẩm của nó, từ chủ nghĩa Mác – Lênin, Nhà nước Xô viết, Đảng Cộng sản, hệ thống xã hội chủ nghĩa cho đến cả cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, đều phải bị xóa bỏ. Đó là sự “lật sử” trắng trợn.

Hãy đặt ngược câu hỏi: nếu không có Cách mạng Tháng Mười, “đường ray” của lịch sử sẽ dẫn nhân loại đi đâu? Là tiếp tục cuộc chiến tranh đế quốc? Là tiếp tục để hàng trăm triệu người ở các thuộc địa chịu thân phận nô lệ? Là để chủ nghĩa phát xít không có đối trọng đủ sức đánh bại? Thưa các nhà “bẻ ray”, nếu không có Tháng Mười, người dân Việt Nam đã không có Cách mạng Tháng Tám, nhiều dân tộc châu Á, châu Phi đã không có độc lập! Ánh sáng ấy không phải là “đường vòng” của loài người; nó là con đường nhân loại đã đi, đang đi và sẽ còn tiếp tục đi, bất chấp những khúc quanh. Tiến trình lịch sử phát triển không phải theo đường thẳng, mà theo hình xoáy ốc, đúng như Đảng ta khẳng định: “Lịch sử thế giới đang trải qua những bước quanh co, song loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội vì đó là quy luật tiến hóa của lịch sử”. ⁽¹⁵⁾

2.4. Luận điệu “Liên Xô sụp đổ chứng tỏ Cách mạng Tháng Mười thất bại, chủ nghĩa xã hội đã cáo chung”

Đây là luận điệu nguy hiểm nhất, vì nó đánh vào nỗi đau và sự trăn trở có thật của những người cộng sản. Chúng đánh tráo khái niệm: đồng nhất sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội với sự phá sản của chủ nghĩa xã hội khoa học và của lý tưởng Tháng Mười.

Chúng ta không né tránh sự thật. Đảng ta đã thẳng thắn chỉ ra: trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, bên cạnh những thành tựu có ý nghĩa lịch sử và quốc tế, đã có những khuyết điểm, sai lầm chậm được phát hiện và khắc phục; sự sụp đổ là kết quả của những sai lầm nghiêm trọng về đường lối chính trị, về công tác xây dựng Đảng, công tác tư tưởng, tổ chức, cán bộ trong cải tổ, cùng với sự chống phá của các thế lực thù địch, phản động.⁽¹⁶⁾ Nhưng thừa nhận sai lầm của một mô hình hoàn toàn không đồng nghĩa với việc phủ nhận chân lý. Học thuyết Mác – Lênin chỉ có một, Cách mạng Tháng Mười cũng chỉ có một, song con đường hiện thực hóa lý tưởng xã hội chủ nghĩa không phải chỉ có một. Sự sụp đổ của mô hình Xô viết chỉ là sự thất bại của một cách thực hiện, không phải sự phá sản của lý tưởng, càng không chứng minh được chủ nghĩa tư bản là “tương lai muôn đời” của nhân loại.

Ngược lại, chính thực tiễn thế giới hôm nay là câu trả lời: khủng hoảng tài chính, bất bình đẳng giàu nghèo gia tăng, xung đột và chiến tranh liên miên, khủng hoảng sinh thái là những mâu thuẫn mà chủ nghĩa tư bản không thể tự giải quyết. Trong khi đó, Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cuba vẫn kiên định con đường xã hội chủ nghĩa và đạt được những thành tựu to lớn. Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá, đã trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, hội nhập quốc tế sâu rộng; như Đại hội XIII của Đảng khẳng định, đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. ⁽¹⁷⁾ Đó là sức sống mới của chủ nghĩa xã hội hiện thực; là bằng chứng sống động rằng lý tưởng Tháng Mười, khi được vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể, vẫn tiếp tục soi đường.

2.5. Luận điệu “Hồ Chí Minh và Đảng ta đã chọn sai con đường” và “con đường ấy chỉ đem lại đau thương”

Ngấm ngầm đằng sau việc bôi nhọ Cách mạng Tháng Mười là mưu đồ phủ nhận con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chọn cho dân tộc: gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội. Họ lập luận rằng nếu không “theo Nga, theo Liên Xô”, Việt Nam có thể đã tránh được chiến tranh. Đó là sự ngụy biện trắng trợn. Chiến tranh ở Việt Nam do chủ nghĩa thực dân và đế quốc gây ra, không phải do con đường độc lập, tự do mà nhân dân ta lựa chọn. Trước khi gặp Lênin, các phong trào yêu nước từ Cần Vương, Đông Du đến Việt Nam Quốc dân Đảng… đều lần lượt thất bại vì thiếu một đường lối đúng; chỉ khi có đường lối của Cách mạng Tháng Mười, dân tộc ta mới giành được độc lập sau gần một thế kỷ nô lệ. Hồ Chí Minh không sao chép Tháng Mười, mà vận dụng sáng tạo kinh nghiệm của nó vào thực tiễn Việt Nam: coi trọng vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, xây dựng khối liên minh công nông, kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản. Con đường ấy được lịch sử và nhân dân ta kiểm chứng bằng máu và bằng thắng lợi. ⁽¹⁸⁾

(Còn nữa)